Tỷ lệ trẻ em béo phì tại Séc dù có giảm nhẹ sau đại dịch COVID-19 nhưng vẫn ở mức đáng báo động, gấp bốn lần so với ba thập kỷ trước và có nguy cơ gia tăng đáng kể trong tương lai, gây ra những hệ lụy sức khỏe nghiêm trọng.
Thông tin trên được đưa ra tại hội thảo diễn ra vào thứ Ba vừa qua tại Thượng viện Séc, do Phó Chủ tịch Ủy ban Y tế Thượng viện, ông Bohuslav Procházka (KDU-ČSL) công bố. Theo đó, cứ 8 trẻ em tại quốc gia này thì có 1 em đang đối mặt với tình trạng thừa cân hoặc béo phì.
Thực trạng đáng lo ngại
Mặc dù con số này đã có sự cải thiện so với năm 2021, thời điểm đại dịch COVID-19 ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và lối sống của trẻ em, khi tỷ lệ này vượt quá 16%, thì năm ngoái đã giảm xuống còn khoảng 12%. Tuy nhiên, khi so sánh với năm 1991, tỷ lệ béo phì ở trẻ em Séc hiện nay lại cao gấp bốn lần. Đáng chú ý, nhóm trẻ ở độ tuổi 13 đang là đối tượng có tỷ lệ béo phì cao nhất.
Các chuyên gia y tế không khỏi lo ngại về xu hướng này. Họ dự báo rằng tình trạng béo phì ở trẻ em Séc sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới và thập kỷ tới. Dự báo đến năm 2050, một nửa số trẻ em tại quốc gia này có nguy cơ bị thừa cân hoặc béo phì.
Béo phì gia tăng theo độ tuổi và sự thay đổi giới tính
Tỷ lệ béo phì không đồng đều giữa các nhóm tuổi. Ở độ tuổi lên 5, khoảng 3% bé trai và gần 5% bé gái được ghi nhận là béo phì. Tuy nhiên, khi các em bước sang tuổi 13, con số này đã tăng vọt lên gần 1/5 bé trai và 1/6 bé gái. Theo các nghiên cứu gần đây, sự khác biệt về tỷ lệ béo phì giữa hai giới có xu hướng giảm dần ở nhóm tuổi lớn hơn.
Ông Tomáš Fiala (thuộc ODS), Chủ tịch Ủy ban Y tế Thượng viện, nhấn mạnh những hậu quả nghiêm trọng mà béo phì gây ra cho sức khỏe của trẻ em: “Béo phì kéo theo nhiều biến chứng sức khỏe nghiêm trọng. Một mặt là các biến chứng do tác động cơ học của lượng mỡ thừa, chẳng hạn như thoái hóa khớp; mặt khác là các biến chứng do những thay đổi về nội tiết, chuyển hóa và miễn dịch, đặc biệt là tiểu đường và bệnh tim mạch”.
Yếu tố kinh tế - xã hội và lối sống chi phối
Thống kê cho thấy, những học sinh dễ bị béo phì nhất thường đến từ các trường tiểu học có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Ông Jan Boženský, Chủ tịch Phân ban Béo phì Nhi khoa thuộc Hội Béo phì Séc, thuộc Hội Y học Séc Jana Evangelisty Purkyně, giải thích: “Ở hầu hết các quốc gia phát triển, chúng ta thấy rằng trẻ em trong các gia đình có ít nguồn lực tài chính và trình độ học vấn thấp hơn là đối tượng có nguy cơ béo phì cao nhất”.
Bên cạnh yếu tố kinh tế, lối sống thiếu vận động và thời gian sử dụng các thiết bị điện tử quá nhiều cũng là những nguyên nhân chính góp phần vào tình trạng gia tăng béo phì ở trẻ em.
Tác động đa chiều đến sức khỏe thể chất và tinh thần
Béo phì không chỉ ảnh hưởng đến thể chất mà còn gây ra những thay đổi đáng kể trong não bộ của trẻ. Ngoài những khó khăn về mặt thể chất, các em còn phải đối mặt với các vấn đề tâm lý nghiêm trọng như tự ti, lo âu và trầm cảm.
Ở lứa tuổi vị thành niên, tình trạng ăn quá nhiều thường liên quan mật thiết đến căng thẳng, áp lực học tập hoặc lo âu. Thiếu ngủ cũng đóng một vai trò quan trọng. Trẻ ngủ không đủ giấc thường cảm thấy đói hơn và có xu hướng lựa chọn các loại thực phẩm giàu đường và chất béo hấp thu nhanh.
Vai trò của gia đình và yếu tố di truyền
Trong quá trình điều trị béo phì cho trẻ, các bác sĩ thường làm việc chặt chẽ với cả gia đình. Nguy cơ trẻ gặp các vấn đề về cân nặng sẽ tăng lên đáng kể nếu có bố hoặc mẹ bị béo phì. Cụ thể, nếu một trong hai phụ huynh bị béo phì, nguy cơ của trẻ là 50%. Con số này tăng lên tới 80% nếu cả bố và mẹ đều béo phì.
Các vấn đề về cân nặng có thể bắt đầu ngay từ trước khi trẻ chào đời. Ông Boženský bổ sung: “Ở trẻ có mẹ mắc tiểu đường thai kỳ, quá trình phát triển có những thay đổi trong cơ chế điều hòa cảm giác thèm ăn và hệ thống thưởng. Những đứa trẻ này có xu hướng tự nhiên cần đồ ngọt nhiều hơn và kém khả năng cảm thấy no với lượng thức ăn nhỏ”.
Ngược lại, các nghiên cứu chỉ ra rằng trẻ được bú mẹ trong thời gian dài có nguy cơ béo phì thấp hơn. Ông Boženský cũng nhấn mạnh, đối với trẻ em, không nên áp dụng bất kỳ chế độ ăn kiêng quá khắt khe nào.
Tóm lại, tình trạng béo phì ở trẻ em Séc đang là một vấn đề sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng, đòi hỏi sự quan tâm và can thiệp từ nhiều phía, bao gồm gia đình, trường học và các chính sách y tế công cộng.